1 jaar Wagevoe – geschilbeslechting bij de Ondernemingskamer

Op 1 januari 2025 is de Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure in werking getreden, in de praktijk vooral bekend onder haar afkorting Wagevoe. Met de Wagevoe zijn verschillende wijzigingen aangebracht in de geschillenregeling voor het beslechten van aandeelhoudersgeschillen. Eén van deze wijzigingen is dat procedures voor bijvoorbeeld de uitstoting van een minderheidsaandeelhouder voortaan direct bij de Ondernemingskamer kunnen worden geïnitieerd. Vóór invoering van de Wagevoe dienden deze procedures bij de ‘gewone’ rechtbank te worden gestart. Deze procedures namen vaak veel tijd in beslag, en van deze mogelijkheid werd in de praktijk weinig gebruik gemaakt.

Hoewel de Ondernemingskamer haar jaarverslag over 2025 nog moet publiceren, is nu al duidelijk dat veelvuldig – en vaker dan voorheen – van de nieuwe geschillenregeling gebruik wordt gemaakt. Zo zijn tussen 1 januari 2025 en 20 augustus 2025 51 verzoeken ingediend, waarvan 22 gecombineerd met een enquêteprocedure (een procedure bij de Ondernemingskamer waarin wordt verzocht om een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken binnen een vennootschap).

In totaal zijn op dit moment 16 inhoudelijke uitspraken op Rechtspraak.nl gepubliceerd die in 2025 zijn gewezen, met betrekking tot de nieuwe geschillenregeling. In deze blog wordt, aan de hand van de verschillende procedures waaruit de geschillenregeling bestaat[1], teruggeblikt op de uitspraken in het eerste jaar van de nieuwe geschillenregeling.

Uitstotings- en uittredingsprocedure

De uitstotingsprocedure heeft tot doel een medeaandeelhouder te verplichten zijn aandelen over te dragen. Hiervoor is vereist dat het gedrag van deze het belang van de vennootschap zodanig schaadt of heeft geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet langer kan worden geduld. Het is daarbij niet van belang of deze gedragingen plaatsvinden in hoedanigheid van aandeelhouder. Ook de gedragingen van een aandeelhouder als statutair bestuurder of van een manager uit hoofde van een managementovereenkomst mogen dus worden meegewogen.

Daartegenover staat de uittredingsprocedure, waarin een aandeelhouder of certificaathouder juist beoogt dat zijn aandelen of certificaten gedwongen worden overgenomen door de overige aandeelhouders. Voor toewijzing van een dergelijk verzoek is vereist dat de aandeelhouder door gedragingen van één of meer (andere) aandeelhouders zodanig in zijn rechten of belangen is geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap of certificaathouderschap in redelijkheid niet langer van hem kan worden gevergd. Ook hier geldt dat het niet van belang is in welke hoedanigheid deze gedragingen plaatsvinden. Op verzoek kan de Ondernemingskamer tevens bevelen dat de vennootschap zelf de aandelen of certificaten overneemt, indien de benadeling voortvloeit uit gedragingen van één of meer aandeelhouders of van de vennootschap zelf.

In vijf van de in 2025 gepubliceerde uitspraken over de uitstotings- en uittredingsprocedure is het verzoek toegewezen, terwijl in vier zaken sprake was van een afwijzing. Uit deze uitspraken komt het volgende beeld naar voren.

Het enkele bestaan van verstoorde verhoudingen is doorgaans onvoldoende voor toewijzing van een uittredings- of uitstotingsverzoek. [2] Wanneer aandeelhouders het echter erover eens zijn dat een vruchtbare toekomstige samenwerking niet meer mogelijk is, ligt toewijzing eerder voor de hand.

Daarbij moet wel sprake zijn van bijkomende omstandigheden die een gedwongen overdracht van de aandelen rechtvaardigen. Te denken valt bijvoorbeeld aan het buitensluiten van een aandeelhouder, het bestaan van tegenstrijdige belangen bij de besluitvorming, het niet nakomen van belangrijke afspraken of het ontstaan van een onoplosbare impasse. [3]

Bij de beoordeling van een uittredingsverzoek worden bovendien de belangen van de achterblijvende aandeelhouder en van de vennootschap meegewogen. Zo kan het bijvoorbeeld bijdragen aan de afwijzing van een uittredingsverzoek wanneer de achterblijvende aandeelhouder een aanzienlijke en risicovolle lening zou moeten aangaan om de aandelen over te nemen.[4]

Prijsbepalingsprocedure

Daarnaast bevat de geschillenregeling een prijsvaststellingsprocedure bij vrijwillige overdracht van aandelen of certificaten. In situaties waarin partijen overeenstemming hebben bereikt over het feit dat een aandeelhouder of certificaathouder zijn aandelen zal overdragen, maar nog geen consensus bestaat over de prijs, kunnen zij gezamenlijk de Ondernemingskamer verzoeken de prijs van de aandelen vast te stellen.

Geen van de vijf gepubliceerde prijsbepalingsprocedures is ook als prijsbepalingsprocedure begonnen. Al deze zaken zijn begonnen als een uittredingsprocedure, uitstotingsprocedure en/of enquêteprocedure. In de loop van deze procedure zijn partijen, tijdens de mondelinge behandeling of nadien, tot overeenstemming gekomen dat het beter is dat één van de partijen de aandelen van de andere partij overneemt. Op dat punt is dan dus geen oordeel van de Ondernemingskamer meer vereist.

In die prijsbepalingsprocedures wordt een deskundige aangewezen die een waardering van de aandelen moet gaan uitvoeren. Over de manier waarop die waardering moet worden uitgevoerd zijn partijen het soms niet eens. De Ondernemingskamer kan dit oplossen door de deskundige meerdere berekeningen te laten maken op basis van verschillende uitgangspunten. Vervolgens mogen beide partijen zich uitlaten over de berekeningen waarna de Ondernemingskamer het oordeel velt over de daadwerkelijke prijs van de aandelen.[5]

Conclusie

In het eerste jaar na invoering van de Wagevoe is al veelvuldig gebruik gemaakt van deze mogelijkheid om aandeelhoudersgeschillen door de Ondernemingskamer te laten beslechten. Wij verwachten dat die lijn zich in 2026 zal voortzetten.

Bij vragen over de Wagevoe, de nieuwe geschillenregeling of andere Corporate Litigation zaken staat ons team voor u klaar. Neem gerust contact met ons op!