05 nov '26
De Europese Unie zet verdere stappen om oneerlijke handelspraktijken in de landbouw- en voedselvoorzieningsketen tegen te gaan. Met nieuwe regels voor grensoverschrijdende handhaving en een aangekondigde herziening van de bestaande wetgeving wil de EU de positie van leveranciers tegenover afnemers versterken.
Deze ontwikkelingen zijn relevant voor ondernemingen die actief zijn in de productie, verwerking, import, distributie en verkoop van landbouw- en voedingsproducten. Zij kunnen gevolgen hebben voor commerciële afspraken, internationale handelsrelaties en de handhaving van bestaande verplichtingen. Wat verandert er precies en waarmee moeten leveranciers en afnemers rekening houden?
De basis voor de Europese aanpak is Richtlijn (EU) 2019/633 over oneerlijke handelspraktijken in handelsrelaties tussen ondernemingen in de landbouw- en voedselvoorzieningsketen. In Nederland is deze richtlijn geïmplementeerd in de Wet oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen.
De regels beschermen bepaalde leveranciers tegen oneerlijke handelspraktijken van afnemers. Daarbij is onder meer de omzetverhouding tussen de betrokken ondernemingen bepalend. De wet onderscheidt vijf omzetcategorieën en biedt, binnen de wettelijke voorwaarden, bescherming aan leveranciers met een jaaromzet van maximaal € 350 miljoen tegenover afnemers die de voor de betreffende categorie geldende omzetdrempel overschrijden. Voor leveringen aan overheidsinstanties geldt een afzonderlijke regeling.
De wet maakt onderscheid tussen handelspraktijken die onder alle omstandigheden verboden zijn en praktijken die alleen onder specifieke voorwaarden zijn toegestaan. Zo gelden onder meer verboden voor te late betalingen, het op zeer korte termijn annuleren van bestellingen van bederfelijke producten en het eenzijdig wijzigen van bepaalde leveringsvoorwaarden. Ook mag een afnemer geen commerciële vergeldingsmaatregelen nemen tegen een leverancier die zijn wettelijke of contractuele rechten uitoefent. Andere praktijken, zoals het laten betalen van leveranciers voor reclame, marketing of promotie van hun producten, zijn alleen toegestaan wanneer hierover vooraf duidelijke en ondubbelzinnige afspraken zijn gemaakt overeenkomstig de wettelijke vereisten.
Hoewel deze regels al enkele jaren gelden, blijkt de praktische handhaving niet altijd eenvoudig. Vooral bij grensoverschrijdende handelsrelaties kunnen problemen ontstaan.
Op 11 maart 2026 is Verordening (EU) 2026/697 vastgesteld. Deze verordening introduceert nieuwe regels voor de samenwerking tussen nationale handhavingsautoriteiten bij grensoverschrijdende oneerlijke handelspraktijken in de landbouw- en voedselvoorzieningsketen. De verordening wordt vanaf 10 september 2027 van toepassing.
De bestaande richtlijn verplicht lidstaten om nationale handhavingsautoriteiten aan te wijzen. In Nederland is de Autoriteit Consument & Markt (ACM) belast met de bestuursrechtelijke handhaving. Wanneer leveranciers en afnemers in verschillende landen zijn gevestigd, kunnen toezichthouders tegen praktische belemmeringen aanlopen. Denk aan een Nederlandse leverancier die voedingsproducten verkoopt aan een afnemer in een andere lidstaat. Wanneer die afnemer verboden handelspraktijken toepast, kan het lastig zijn om informatie in het buitenland te verkrijgen, onderzoek te verrichten of sancties daadwerkelijk te handhaven. De nieuwe verordening beoogt deze problemen te verminderen door de samenwerking tussen nationale toezichthouders te versterken.
Nationale toezichthouders kunnen elkaar verzoeken om informatie te verstrekken of onderzoeksmaatregelen uit te voeren. Zo kan de ACM bij een grensoverschrijdend onderzoek onder de voorwaarden van de verordening bijstand vragen aan een toezichthouder in een andere lidstaat. De verordening bevat daarvoor procedures en termijnen. Ook regelt zij onder welke omstandigheden een aangezochte autoriteit een verzoek geheel of gedeeltelijk kan weigeren.
Daarnaast voorziet de verordening in een mechanisme voor bijstand bij de handhaving van definitieve besluiten waarbij boetes of andere sancties zijn opgelegd, evenals bepaalde voorlopige maatregelen. Die bijstand is niet onvoorwaardelijk. Zo moet onder meer zijn vastgesteld dat handhaving in de lidstaat van de verzoekende autoriteit niet mogelijk is. De aangezochte autoriteit kan vervolgens binnen de wettelijke voorwaarden zelf tot handhaving overgaan of de daarvoor bevoegde nationale instantie inschakelen.
Bij een redelijk vermoeden van wijdverbreide oneerlijke handelspraktijken met een grensoverschrijdende dimensie, waarbij leveranciers en afnemers uit ten minste drie lidstaten betrokken zijn, voorziet de verordening in gecoördineerde acties. De betrokken autoriteiten moeten op basis van onderlinge overeenstemming een gezamenlijke actie starten, behoudens de in de verordening opgenomen uitzonderingen. Zij wijzen een coördinator aan en stemmen hun onderzoeken en handhavingsmaatregelen op elkaar af.
De nieuwe verordening bevat specifieke bepalingen voor situaties waarin een leverancier of afnemer buiten de EU is gevestigd. Zo kunnen Europese handhavingsautoriteiten onder bepaalde voorwaarden informatie uitwisselen over oneerlijke handelspraktijken in dergelijke handelsrelaties. Daarnaast kan een toezichthouder die onderzoek doet naar een niet-meewerkende afnemer buiten de EU onder de voorwaarden van artikel 27 verlangen dat deze een contactpersoon binnen de EU aanwijst. De verordening creëert daarmee geen algemene bevoegdheid om buiten de EU handhavend op te treden. De toepasselijkheid en de beschikbare bevoegdheden blijven afhankelijk van de betrokken handelsrelatie en de wettelijke voorwaarden.
Voor internationaal actieve ondernemingen kan de kans toenemen dat grensoverschrijdende overtredingen daadwerkelijk worden onderzocht en gehandhaafd. Voor afnemers is het daarom belangrijk om hun inkoopvoorwaarden, betalingstermijnen en afspraken over kosten en risico's te toetsen aan de toepasselijke regels. Voor leveranciers kan de versterkte samenwerking tussen toezichthouders bijdragen aan een effectievere bescherming wanneer zij zaken doen met buitenlandse afnemers. Daarbij verdient ook het toepasselijke recht aandacht. De Nederlandse Wet oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen bevat bepalingen van bijzonder dwingend recht. Een contractuele keuze voor buitenlands recht betekent daarom niet zonder meer dat de Nederlandse regels buiten toepassing blijven.
Naast de nieuwe handhavingsverordening werkt de Europese Commissie aan een herziening van Richtlijn (EU) 2019/633. Uit de evaluatie van de Commissie van december 2025 blijkt dat de richtlijn positieve ontwikkelingen heeft ondersteund, maar dat de effectiviteit ervan nog niet definitief kan worden vastgesteld. De relatief korte toepassingsperiode, verschillen in nationale handhaving en de terughoudendheid van leveranciers om klachten in te dienen vormen daarbij belangrijke aandachtspunten. Een analyse van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement uit augustus 2026 bespreekt verschillende mogelijke aanpassingen.
Een van de discussiepunten is de vraag of de bestaande bescherming moet worden uitgebreid. De huidige richtlijn werkt met omzetdrempels, waardoor niet iedere leverancier tegenover iedere afnemer onder de regels valt. Onderzocht wordt of de bescherming kan worden uitgebreid naar leveranciers die momenteel buiten de reikwijdte van de richtlijn vallen. Een dergelijke uitbreiding kan gevolgen hebben voor handelsrelaties die nu niet onder de Europese minimumbescherming vallen. Tegelijkertijd bestaat hierover discussie, onder meer vanwege de mogelijke gevolgen voor grotere ondernemingen en de contractsvrijheid.
Ook wordt onderzocht of bepaalde handelspraktijken uitdrukkelijk moeten worden verboden of nader gereguleerd. Een belangrijk discussiepunt is het verkopen van landbouwproducten onder de productiekosten. Sommige lidstaten kennen hiervoor al specifieke regels, maar een algemeen verbod op EU-niveau ontbreekt. Een eventuele invoering daarvan roept vragen op over de vaststelling van productiekosten, de prijsvorming en de gevolgen voor concurrentie. Daarnaast wordt gekeken naar zogenoemde pay-on-scan-constructies. Daarbij wordt een leverancier pas betaald nadat de afnemer het product aan de consument heeft verkocht. Volgens de Europese analyse kunnen dergelijke constructies ertoe leiden dat de wettelijke betalingstermijnen worden omzeild. Een ander aandachtspunt betreft verzoeken van afnemers om leveranciers financieel te laten bijdragen aan vrijwillige initiatieven op het gebied van duurzaamheid of maatschappelijke verantwoordelijkheid, zonder dat die initiatieven voortvloeien uit wettelijke verplichtingen.
Naast mogelijke nieuwe verboden wordt onderzocht hoe de bestaande regels effectiever kunnen worden toegepast. Leveranciers blijken soms terughoudend om overtredingen te melden uit vrees voor commerciële represailles of het verlies van belangrijke afnemers. Hoewel vergeldingsmaatregelen onder de bestaande richtlijn al verboden zijn, blijft deze afhankelijkheid in de praktijk een belemmering voor effectieve handhaving. Mogelijke verbeteringen richten zich daarom onder meer op de bescherming van leveranciers die klachten indienen en op een effectievere en meer uniforme handhaving binnen de EU.
Wat betekent dit voor ondernemingen?
De precieze inhoud van de aangekondigde herziening staat nog niet vast. De besproken maatregelen zijn beleidsopties en vormen nog geen definitieve nieuwe verplichtingen. Wel maken de ontwikkelingen duidelijk welke onderwerpen de komende periode extra aandacht kunnen krijgen. Voor leveranciers kan een uitbreiding van de bescherming nieuwe mogelijkheden bieden om tegen oneerlijke handelspraktijken op te treden. Voor afnemers kan een aanscherping betekenen dat bestaande inkoopvoorwaarden, prijsafspraken en betalingsconstructies opnieuw moeten worden beoordeeld. Het is daarom verstandig om de verdere ontwikkelingen te volgen en tijdig te beoordelen welke gevolgen eventuele wijzigingen voor bestaande commerciële afspraken kunnen hebben.
Wat betekent dit voor uw onderneming?
De Europese aanpak van oneerlijke handelspraktijken in de landbouw- en voedselvoorzieningsketen ontwikkelt zich op twee fronten: de grensoverschrijdende handhaving van bestaande regels wordt versterkt en tegelijkertijd wordt onderzocht of aanvullende bescherming nodig is.
Voor ondernemingen in de voedselketen is dit een goed moment om hun contracten, algemene inkoop- en verkoopvoorwaarden en commerciële werkwijzen tegen het licht te houden. Daarbij verdienen met name betalingstermijnen, eenzijdige contractwijzigingen, kostenverdelingen en afspraken met buitenlandse handelspartners aandacht.
Ook op andere terreinen worden de Europese regels tegen oneerlijke handelspraktijken aangescherpt. Zo gelden sinds 27 september 2026 strengere regels voor duurzaamheidsclaims richting consumenten. Over deze ontwikkeling hebben onze collega's eerder een afzonderlijke blog gepubliceerd.
Door tijdig inzicht te krijgen in de toepasselijke verplichtingen en toekomstige ontwikkelingen kunnen ondernemingen juridische risico's beperken en hun commerciële afspraken daarop voorbereiden.
Heeft u vragen over de gevolgen van deze ontwikkelingen voor uw onderneming of wilt u weten of uw commerciële afspraken voldoen aan de geldende regels? Neem dan gerust contact op met een van de specialisten van ons team Customs, Trade & Logistics. Wij denken graag met u mee.
Contact
20 nov 26
17 nov 26
05 nov 26
03 nov 26
30 okt 26
30 okt 26
29 okt 26
26 okt 26
22 okt 26
21 okt 26
20 okt 26
13 okt 26
Met uw inschrijving blijft u op de hoogte van de laatste juridische ontwikkelingen op dit gebied. Vul hieronder uw gegevens in om per e-mail op te hoogte te blijven.
Blijf op de hoogte van de laatste juridische ontwikkelingen in uw sector. Vul hieronder uw gegevens in om op maat gesneden juridische updates en uitnodigingen voor evenementen te ontvangen.
*Verplicht in te vullen velden.
Ik heb al een accountVolgen wat u interessant vindt
Krijg aanbevelingen op basis van uw interesses
{phrase:advantage_3}
{phrase:advantage_4}
We vragen u om uw voor- en achternaam zodat wij die kunnen gebruiken als u zich bijvoorbeeld inschrijft op een Ploum Kennisevent.
Er wordt automatisch een wachtwoord voor u aangemaakt. Zodra uw account is aangemaakt ontvangt u dit wachtwoord in een welkomstmail. U kunt er direct mee inloggen. Dit wachtwoord kunt u indien gewenst ook zelf aanpassen via de wachtwoord vergeten functie.