Advies Raad van State over wetsvoorstel inzake implementatie herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit

Inhoud van het wetsvoorstel

Er worden twee nieuwe (commune) delicten – artt. 173c en 173 d WvSr - ingevoerd die het strafbaar stellen om producten te verkopen waarvan het grootschalig gebruik aanzienlijke schade kan veroorzaken aan de bodem, lucht, water of ecosystemen. Bij bepaalde ernstige gevallen (vernietiging van ecosystemen, ‘onomkeerbare’ of ‘langdurige’ milieuschade of bij dodelijke gevolgen) is sprake van strafverzwarende omstandigheden.

Daarnaast worden vier bestaande milieudelicten – artt. 173a en b, en 161quater en quinquies - uitgebreid met nieuwe strafverzwarende omstandigheden, zodat niet alleen gevaar voor de openbare gezondheid of het leven, maar ook aanzienlijke schade aan bodem, lucht, water of ecosystemen onder de strafbaarstellingen valt.

Het milieu komt hiermee centraler te staan. Verder worden in het wetboek van strafrecht definities opgenomen van de begrippen ‘ecosysteem’ en ‘beschermde habitat’. Tenslotte komt in de Wet op de economische delicten (WED) een nieuwe strafverzwaringsgrond voor de ernstigste vormen van grootschalige milieuschade, waarmee ook gedragingen die verband houden met ‘ecocide’ kunnen worden bestraft. Het begrip ‘ecocide’ komt (nog) niet voor in de Nederlandse wetgeving, maar wel in de Richtlijn.

Strafmaatverhoging dood door schuld

Naast deze milieuspecifieke wijzigingen beoogt het wetsvoorstel het algemene strafmaximum voor dood door schuld in geval van roekeloos handelen van vier naar vijf jaar te verhogen (307 lid 2 Sr). Dit komt voort uit de Richtlijn, die dit voorschrijft voor specifieke milieudelicten. Middels het wetsvoorstel wordt de verhoging echter in de algemene strafbepaling doorgevoerd.

De Raad van State is daar kritisch over en vindt dat dit onvoldoende is gemotiveerd. Om die reden wordt geadviseerd om aanvullend te motiveren hoe de strafverhoging zich verhoudt tot de aard en ernst van het delict, in het bijzonder voor niet-milieugerelateerde handelingen en in verhouding tot andere strafbare feiten.

‘Langdurige’ schade

De Afdeling wijst er verder op dat het begrip ‘langdurig’, zoals dat in het wetsvoorstel voorkomt, niet wordt toegelicht. Dat wringt volgens de Afdeling met het lex-certa beginsel (voor burgers en de rechtspraak moet het duidelijk zijn welke handelingen strafbaar zijn – en waar de grens ligt). Het advies van de Afdeling is om nader toe te lichten wat onder het begrip ‘langdurig’ wordt verstaan, bijvoorbeeld door een vaste termijn te hanteren. Ook zou duidelijker moeten worden hoe dit begrip zich verhoudt tot een ander begrip dat in het wetsvoorstel voorkomt, te weten het begrip ‘onomkeerbaar’.

Handhaving

Milieucriminaliteit is wereldwijd uitgegroeid tot de derde-grootste criminaliteitsvorm, aldus de indieners van het wetsvoorstel. Het terugdringen van vervuiling, het behoud van biodiversiteit en een verantwoord beheer van afvalstoffen wordt daardoor bemoeilijkt. De herziening van de Richtlijn is daarom volgens de regering van belang om effectief en daadkrachtig tegen deze vorm van criminaliteit op te treden.

De politie en het OM wijzen erop dat het wetsvoorstel een fundamentele koerswijziging betekent: van een mensgerichte (‘antropocentrische’) naar een meer ecocentrische benadering van het milieustrafrecht.

Voor een effectieve uitvoering van zo’n benadering is met name extra inzet op toezicht en handhaving noodzakelijk, aldus de Afdeling. Echter: de toelichting biedt daar vooralsnog weinig inzicht in.

Dat, en de vraag in hoeverre uiteindelijk gevolg wordt gegeven aan de andere adviezen van de Afdeling, zal grotendeels bepalen in hoeverre het definitieve wetsvoorstel zal kunnen bijdragen aan een effectieve(re) handhaving.