Tariefindeling van medische stuwbanden: het Hof van Justitie trekt de grenzen van GN-post 9018 strak aan in het arrest Servoprax

Feiten en procesverloop

Servoprax, een bedrijf dat medische hulpmiddelen verhandelt, importeerde in de jaren 2017 tot en met 2019 vanuit China stuwbanden die voornamelijk bestaan uit elastisch textiel met een kliksluiting en een schuifgesp. In 2016 had het Hauptzollamt Hannover aan Servoprax een bindende tariefinlichting (BTI) verleend waarin het product werd ingedeeld onder GN-postonderverdeling 6307 90 98: een restpost voor textielwaren met een recht van 6,3%. Servoprax had juist een indeling onder postonderverdeling 9018 90 84 voor ogen in haar BTI-aanvraag: de tariefpost voor andere instrumenten, apparaten en toestellen voor de geneeskunde, die 0% douanerecht kent. In de invoeraangiften die zij in de periode 2017 tot en met 2019 indiende, volgde Servoprax de tariefindeling conform de BTI die aan haar was verleend en zij werd ook dienovereenkomstig belast met 6,3% invoerrecht door het Hauptzollamt Duisburg. Later, op 8 juli 2020, verzocht de onderneming alsnog om terugbetaling van de geheven rechten en betoogde dat de ingevoerde medische stuwbanden hadden moeten worden ingedeeld onder postonderverdeling 9018 90 84. Omdat het douanekantoor te Duisburg geen gevolg gaf aan het verzoek om terugbetaling, leidde dit tot een procedure bij het Finanzgericht Düsseldorf.

Servoprax baseerde haar verzoek om terugbetaling van 8 juli 2020 niet alleen op de stelling dat de stuwbanden materieel onder post 9018 90 84 GN thuishoren, maar haakte bovendien aan bij een parallel lopende beroepsprocedure bij het Finanzgericht Düsseldorf. In die andere zaak ging het om eenzelfde type stuwbanden, maar dan over aangiften die tot en met september 2015 waren ingediend, dus vóór afgifte van de BTI. In dat dossier had het Finanzgericht Düsseldorf inmiddels geoordeeld dat deze stuwbanden wél onder GN-postonderverdeling 9018 90 84 GN moesten worden ingedeeld en had bij vonnis van 11 maart 2022 het douanekantoor te Duisburg verplicht de daarover geheven douanerechten terug te betalen. Servoprax verwees naar dit eerdere oordeel om te onderbouwen dat de indeling van de later ingevoerde stuwbanden niet anders zou mogen uitvallen.

Het Finanzgericht Düsseldorf was weliswaar met Servoprax van oordeel dat de stuwbanden bestemd voor medische doeleinden onder post 9018 zouden moeten worden ingedeeld, maar had niettemin twijfels over de interpretatie van de post. Hoewel de Duitse rechter van oordeel was dat het gebruik van de stuwband duidelijk medisch is - bloedafname is immers een medische handeling - twijfelde hij of de eenvoud van de constructie niet fundamenteel in de weg staat aan indeling onder post 9018. Die spanning tussen gebruik en technische eigenschappen vormt de kern van de eerste prejudiciële vraag.

Het Finanzgericht Düsseldorf plaatste daarnaast een vraagteken bij de geldigheid van artikel 252, tweede volzin, van Gedelegeerde Verordening 2015/2446, omdat dit artikel bepaalt dat BTI’s die vóór 1 mei 2016 zijn afgegeven, vanaf die datum ook bindend zijn voor de houder. Onder het toen geldende oude douanewetboek (artikel 12 CDW) waren BTI’s immers alleen bindend voor de douane, niet voor de houder zelf. De Duitse rechter vroeg zich daarom af of de Commissie bevoegd was om via een gedelegeerde handeling de rechtspositie van een BTI‑houder op dit punt met terugwerkende kracht te verzwaren en hoe dat zich verhoudt tot het beginsel van gewettigd vertrouwen.

De rechtsvragen: indeling en geldigheid van artikel 252 Gedelegeerde Verordening 2015/2446

De eerste prejudiciële vraag betrof de tariefindeling: vallen deze medische stuwbanden, gezien hun aard en toepassing, onder GN-postonderverdeling 9018 90 84?

De tweede vraag, die alleen relevant zou zijn bij een bevestigende beantwoording van de eerste vraag, zag op de geldigheid van artikel 252, tweede volzin, van Gedelegeerde Verordening 2015/2446, dat bepaalt dat vóór 1 mei 2016 verstrekte BTI’s vanaf die datum niet alleen de douaneautoriteiten van de lidstaten maar ook de houder van de beschikking binden. De aan Servoprax afgegeven BTI was onder vigeur van het CDW afgegeven en zij kon daar tot 1 mei 2016 dus wel rechten aan ontlenen, maar de BTI bond haar niet. De overgang naar het DWU per 1 mei 2016 hield in dat Servoprax per die datum ook aan de BTI en de daarin aangegeven tariefindeling was gebonden.  Het Hof van Justitie hoefde deze tweede vraag uiteindelijk niet meer te beantwoorden, omdat het de eerste ontkennend beantwoordde.

Het juridisch kader: instrument, apparaat of toch textielproduct?

Het Hof van Justitie herhaalt zijn vaste lijn dat tariefindeling gebaseerd moet zijn op objectieve kenmerken van een product, zoals opgenomen in de GN‑tekst en de daarbij behorende aantekeningen. De termen “instrumenten, apparaten en toestellen” zijn niet gedefinieerd, zodat moet worden gekeken naar hun betekenis in normaal taalgebruik én hun context binnen de GN. Daarbij vallen volgens het Hof van Justitie twee elementen op.

Ten eerste blijkt uit de structuur van hoofdstuk 90 dat de categorie producten die daar is ingedeeld primair ziet op geavanceerde, nauwkeurige en zorgvuldig afgewerkte (medische) instrumenten. De GS‑toelichting onderstreept dat dergelijke producten vaak technische verfijning vertonen en voor wetenschappelijke of chirurgische doeleinden worden ingezet. Het Hof verwijst bovendien naar eerdere arresten, zoals Lohmann & Medi Bayreuth en Unomedical, waarin het onderscheid tussen complexe medische apparatuur en eenvoudige hulpmiddelen eveneens centraal stond. In Unomedical werd uitgemaakt dat opvangzakken voor catheters en dialysemachines niet als deel van catheters of dialysemachines onder post 9018 konden worden ingedeeld. Dit verduidelijkt volgens het Hof dat enkel de bestemming van producten voor medische doeleinden onvoldoende is voor indeling onder tariefpost 9018.

Ten tweede bevat de GN‑toelichting bij onderverdeling 9018 90 84 een expliciete passage dat “tourniquets”, waartoe stuwbanden behoren, niet onder deze onderverdeling vallen en doorgaans worden ingedeeld naar het materiaal waarvan zij zijn gemaakt. Ook dat wijst richting een textielpost en niet naar hoofdstuk 90, aldus het Hof.

De beoordeling van het Hof van Justitie: eenvoud versus technische precisie

Het Hof van Justitie benadrukt dat de stuwbanden uit het dossier bestaan uit een elastische band, een kliksluiting en een schuifgesp. Het product werkt eenvoudig: door het aanspannen van de band ontstaat druk op de arm, waardoor bloedvaten tijdelijk worden afgekneld. Deze uitvoering bevat geen technische componenten of precisie-elementen die kenmerkend zijn voor de producten binnen hoofdstuk 90. De band laat zich daardoor moeilijk kwalificeren als “instrument” of “toestel” in de zin van post 9018.

Dat medisch personeel de stuwband gebruikt voor een diagnostische handeling, maakt dat niet anders. Het Hof waarschuwt ervoor om het medische gebruik te ruim te interpreteren: niet ieder hulpmiddel dat in de zorg wordt toegepast kwalificeert automatisch als een medisch instrument in tariefrechtelijke zin. Anders gezegd: het gebruik mag de indeling niet onnodig oprekken, zeker niet wanneer het product zelf daar geen aanknopingspunten voor biedt.

Een opvallend argument: 0% tarief als reden voor enge uitleg

Het meest opmerkelijke deel van het arrest is wellicht de overweging van het Hof van Justitie dat GN-post 9018, doordat deze een tarief van 0% kent, strikt moet worden uitgelegd. Het Hof verwijst naar zijn jurisprudentie dat vrijstellingen en uitzonderingen niet ruim mogen worden geïnterpreteerd. Hoewel de indeling in hoofdstuk 90 geen vrijstelling in formele zin is, vindt het Hof toch aanleiding het tariefniveau te betrekken bij de beoordeling: het 0%-recht vormt volgens het Hof een “systematische uitzondering” die een enge uitleg zou rechtvaardigen.

Deze redenering staat, naar onze mening, enigszins op gespannen voet met de algemene indelingsregels, die juist tariefneutraliteit veronderstellen. In de algemene indelingsregels voor de interpretatie van de Gecombineerde Nomenclatuur wordt nergens bepaald dat een GN‑post met 0% recht strikter moet worden uitgelegd dan een post met een positief recht. De indeling dient immers uitsluitend op objectieve productkenmerken te worden gebaseerd. Toch kiest het Hof ervoor om, in lijn met zijn bredere benadering van uitzonderingen in het douanerecht, het 0%-tarief als aanvullende reden voor een terughoudende uitleg te gebruiken. Daarmee wordt de grens van hoofdstuk 90 niet alleen door technische kenmerken bepaald, maar óók door de systematische positie van de post binnen het tarief.

Conclusie: stuwbanden worden ingedeeld onder post 6307, niet onder 9018

Het Hof komt tot de slotsom dat GN-postonderverdeling 9018 90 84 niet van toepassing is op stuwbanden zoals die van Servoprax. De producteigenschappen zijn daarvoor te eenvoudig, de GN‑toelichting sluit “tourniquets” uit en de context van hoofdstuk 90 vraagt om een mate van technische verfijning en nauwkeurigheid die ontbreekt. De juiste indeling is daarom postonderverdeling 6307 90 98, als textielwaar. De tweede vraag over de geldigheid van artikel 252 Gedelegeerde Verordening 2015/2446 hoefde niet meer te worden beantwoord.

Slotbeschouwing

Met dit arrest heeft het Hof de interpretatie van post 9018 van hoofdstuk 90 nog eens stevig aangetrokken, waarbij vooral het belang van technische precisie en zorgvuldige afwerking centraal staat. Tegelijkertijd werpt het een interessante discussie op over de rol van het tarief bij de interpretatie van de GN. De gedachte dat een 0%-post per definitie eng moet worden uitgelegd is wat ons betreft bepaald niet onomstreden en strookt niet volledig met de tarief-neutrale logica van de algemene indelingsregels. Toch heeft het Hof  van Justitie openlijk overwogen dat het een rol speelt.

Of deze spanning in toekomstige rechtspraak wordt weggenomen of juist verder wordt bevestigd, moet nog blijken. Voor nu geldt dat wie een product onder post 9018 wil laten indelen, zal moeten  aantonen dat het voldoende technische verfijning bezit. Zonder die kenmerken bestaat het risico dat de douane de indeling eerder strak trekt, zoals bij deze eenvoudige stuwbanden het geval was.

Douanepraktijk Ploum

Binnen de douanepraktijk van Ploum adviseren Jikke Biermasz, Arjan Wolkers en hun team regelmatig over vraagstukken rond tariefindeling, strategie rondom BTI‑aanvragen, verzoeken om terugbetaling en zaken waarin tariefindeling aanleiding geeft tot mogelijke prejudiciële vragen. De zaak Servoprax laat zien hoe snel discussie kan ontstaan over ogenschijnlijk eenvoudige producten en hoe belangrijk een zorgvuldig onderbouwde indeling is. Voor ondernemers die met dit soort douane technische kwesties te maken krijgen, biedt Ploum praktische en juridische ondersteuning om tijdig de juiste koers te bepalen.